Pendahuluan
Jika surat yang dirujuk benar-benar dikeluarkan oleh Kerajaan Negeri Sembilan, penulis mendakwa wujud pelanggaran prosedur dan perjanjian tradisi yang serius berkaitan usaha menurunkan kedudukan YTM Dato Klana Petra Sungai Ujong Dato Mubarak bin Dohak. Artikel ini menyusun dakwaan-dakwaan utama secara teratur untuk memudahkan rujukan dan tindakan susulan.
Latar Belakang Ringkas
Mesyuarat Dewan Keadilan dan Undang (DKU) yang diadakan pada 10.00 pagi, Jumaat, 17 April 2026 menjadi fokus utama dakwaan. Penulis menegaskan bahawa beberapa aspek prosedur dan perjanjian tradisi tidak dipatuhi semasa mesyuarat tersebut, sehingga menimbulkan persoalan tentang kesahihan keputusan yang diambil.
Isu Utama
@pakdin.my Krisis Politik Negeri Sembilan: Antara Adat dan Perlembagaan Negeri Sembilan bukan negeri biasa. Sistem pemerintahannya unik kerana dibina atas gabungan adat perpatih dan Undang‑Undang Tubuh Negeri. Sejarahnya jelas: Yang di‑Pertuan Besar ialah zahir raja yang bersemayam, tetapi kuasa memilih dan menimbang kedudukan baginda terletak pada empat orang Undang. Sebarang keputusan besar mesti dirundingi terlebih dahulu dengan mereka. Dalam krisis semasa, ramai melihat dua pihak bertembung. Namun persoalan sebenar ialah: siapa yang berpegang kepada perlembagaan, dan siapa yang sudah keluar dari landasan adat? Peranan Dewan Keadilan dan Undang Dewan Keadilan dan Undang (DKU) bukan sekadar mesyuarat biasa. Ia badan rasmi adat yang memberi nasihat serta keputusan berkaitan hal‑ehwal adat Melayu. Baru‑baru ini, DKU bersidang di Istana Seri Menanti membincangkan kedudukan Undang Sungai Ujung. Dari situ, timbul tindakan lebih besar yang mengaitkan kedudukan Yang di‑Pertuan Besar. Konflik pun menjadi terbuka. Menurut Undang‑Undang Tubuh Negeri Sembilan, Yang di‑Pertuan Besar dipilih oleh Undang yang empat. Dalam keadaan tertentu, Undang juga berperanan menentukan kedudukan baginda. Maka, penyelesaian sewajarnya ialah membawa semula isu ini ke DKU, bukan diumumkan secara unilateral. Kedudukan Menteri Besar Peranan Menteri Besar (MB) jelas dalam perlembagaan: beliau hanya boleh merujuk kepada DKU untuk nasihat, bukan menentukan keputusan. MB hadir sebagai ex‑officio, maknanya beliau ada di meja rundingan tetapi bukan penentu. Bila MB mula menafsir keputusan adat, mengumumkan perkara yang belum dimuktamadkan, naratif yang dibina seolah‑olah keputusan sudah sah — itu dianggap campur tangan dalam domain adat. Tan Sri Rais Yatim, bekas Menteri Besar Negeri Sembilan dan pakar adat, menegaskan bahawa prosedur mesti dipatuhi. Jika prosedur longgar, keputusan jadi lemah. Analogi mudah: referee sudah ada, tetapi tiba‑tiba coach masuk padang mahu ubah keputusan. Permainan pasti rosak. Kesimpulan Krisis ini bukan sekadar perebutan kuasa politik, tetapi ujian terhadap sistem unik Negeri Sembilan yang berasaskan adat dan perlembagaan. Kata pepatah adat lama: terpijak waktu pergi, terlanda masa pulang. Adat dan undang‑undang tubuh negeri tidak boleh dipinggirkan. Penyelesaiannya mesti kembali kepada saluran sah — Dewan Keadilan dan Undang — agar maruah sistem adat Negeri Sembilan terus terpelihara. Artikel ini boleh dijadikan rencana analisis untuk media cetak atau digital, dengan penekanan kepada keunikan sistem Negeri Sembilan dan pandangan pakar adat seperti Rais Yatim. Adakah anda mahu saya ringkaskan versi ini menjadi lebih pendek (sekitar 3–4 perenggan) untuk kegunaan media sosial atau flyer politik?
#1. Keputusan Mesyuarat dan Kaedah Pengambilan Keputusan
Penulis mendakwa bahawa majoriti ahli DKU menolak usul yang dikemukakan oleh Pengerusi mesyuarat, iaitu Yang DiPertuan Besar Negeri Sembilan. Menurut peraturan mesyuarat DKU, keputusan sepatutnya dibuat secara konsensus dan bukan secara unilateral oleh Pengerusi. Dalam mesyuarat 17 April 2026, hanya satu daripada lima ahli yang hadir dikatakan menyokong usul pemecatan, tiga menentang, dan seorang tidak menyatakan pendirian. Berdasarkan dakwaan ini, penulis menyimpulkan bahawa mesyuarat tersebut cacat dari segi kuorum keputusan dan tidak memenuhi syarat konsensus yang ditetapkan.
#2. Dakwaan Pelanggaran Perjanjian Tradisi (Perjanjian 29 April 1898 dan 16 Mei 1934)
Penulis merujuk kepada Perjanjian 29 April 1898 dan 16 Mei 1934 yang, menurut dakwaan, melarang Yang DiPertuan Besar Negeri Sembilan menerima aduan langsung terhadap seorang Dato Undang dari pihak dalam luak berkenaan. Petikan perjanjian yang dikemukakan menyatakan bahawa Yang DiPertuan Besar tidak sepatutnya menerima pengaduan sedemikian. Penulis menilai bahawa tindakan Yamtuan Besar yang didakwa mendengar aduan tersebut merupakan pelanggaran perjanjian yang mengikat hubungan antara Yamtuan Besar dan Undang Yang Empat.
Rujukan: https://www.facebook.com/share/p/1RVCguJA2t/
#3. Kesahan Pengadu dan Konflik Kepentingan
Penulis mendakwa bahawa beberapa pengadu yang dijemput ke mesyuarat DKU pada 17 April 2026 adalah pihak yang telah dipecat daripada gelaran atau jawatan mereka sebelum ini, dan oleh itu tidak layak atau cacat untuk menjadi pengadu. Contoh yang dikemukakan termasuk:
– Encik Zainol Ariffin bin Ibrahim — didakwa dipecat daripada gelaran YM Dato’ Andulika Mandulika bermula 28 November 2024, dengan pengesahan melalui surat Setiausaha DKU bertarikh 2 Disember 2024.
– Encik Wan Khairil bin Mohd Yusof — didakwa dipecat daripada jawatan YM Dato’ Johan Tua Tahu pada 28 November 2024, dengan pengesahan serupa.
Penulis juga menuduh wujud konflik kepentingan dalam kalangan pengadu, termasuk dakwaan bahawa seorang pengadu utama adalah ibu kepada salah seorang pengadu, yang menurut adat dianggap menjejaskan kesahihan aduan kerana hubungan kekeluargaan dan motif peribadi.
Penulis menyatakan bahawa daripada 33 tuduhan terhadap YTM Dato Mubarak, terdapat unsur pengulangan dan bahawa beberapa tuduhan berkaitan agama telah dinyatakan tidak berasas oleh pihak berkuasa agama negeri, menurut dakwaan yang dikemukakan.
#4. Pengasingan Ex‑Officio dan Agenda Mesyuarat
Penulis mendakwa bahawa dalam mesyuarat DKU pada 5 Mac 2026, pegawai ex‑officio seperti Menteri Besar Negeri Sembilan, Setiausaha Kerajaan Negeri, dan Pegawai Undang‑Undang Negeri telah diarahkan keluar daripada mesyuarat. Menurut penulis, tindakan sedemikian menimbulkan persoalan keadilan prosedural kerana mesyuarat DKU sepatutnya digunakan untuk kepentingan negeri dan rakyat, bukan untuk agenda peribadi.
Pengamatan dan Implikasi Institusi
Penulis menegaskan bahawa tindakan‑tindakan yang didakwa berlaku dan penglibatan beberapa pegawai kanan negeri telah menimbulkan kekecohan institusi beraja di Negeri Sembilan. Dakwaan penipuan prosedur dan tindakan melampau yang berpunca daripadanya dilihat sebagai ancaman kepada kestabilan institusi tradisi dan perlembagaan negeri.
Penutup dan Tuntutan Susulan
Berdasarkan dakwaan yang disusun di atas, penulis menuntut agar perkara‑perkara berikut dipertimbangkan oleh pihak berwajib:
– Semakan semula kesahihan mesyuarat DKU bertarikh 17 April 2026 dan keputusan yang diambil;
– Pengesahan pematuhan terhadap Perjanjian 1898 dan 1934 serta peraturan mesyuarat DKU;
– Penilaian terhadap kesahihan pengadu dan potensi konflik kepentingan;
– Tindakan tatatertib atau undang‑undang yang sesuai sekiranya didapati wujud pelanggaran prosedur atau perjanjian tradisi.
Penulis menegaskan bahawa semua dakwaan yang dikemukakan adalah berdasarkan dokumen dan peristiwa yang didakwa berlaku, dan menuntut siasatan lanjut untuk memastikan ketelusan, keadilan, dan pemulihan keyakinan terhadap institusi beraja dan pentadbiran negeri.
